Korte historie van de St. Lambertusparochie

KORTE HISTORIE VAN DE ST.LAMBERTUSPAROCHIE

 Het triomfkruis

Bij het betreden van de St.Lambertusbasiliek valt de eerste blik op het grote gouden triomfkruis boven het altaar. Daarin is de oorsprong van de “onzichtbare Kerk” en van alle zichtbare kerken te zien: Jezus Christus, gekruisigd en verrezen, Hoeksteen van de Kerk, fundament van alle kerken.

Oerhistorie van de Parochie

Sinds het eerste Paas- en Pinksterfeest zijn de apostelen begonnen met de Blijde Boodschap van Christus over de wereld te verspreiden: van Jeruzalem naar Rome en vanuit Rome naar onze Lage Landen.

In de 4e eeuw kwam het Evangelie allereerst in het zuiden (Maastricht, bisschopsstad van Servatius en Lambertus) en in de 7e eeuw naar het noorden (Utrecht, bisschopsstad van Willibrordus).

De apostelen der wereldkerk  en de bisschop-missionarissen van Nederland

– De 12 apostelen. De verkondiging van het Evangelie door de 12 apostelen is zichtbaar in de 12 kruisjes aan de muren, de gehele kerk rond. Zowel bij de eerste kerkwijding in 1890 als na de restauratie van 2002 was de zalving van deze kruisjes door de aartsbisschop van Utrecht van wezenlijk belang.

– De 2 missionarissen. De betekenis van de heilige bisschop-verkondigers Lambertus en Willibrordus wordt duidelijk aan de kerkganger en bezoeker gepresenteerd in de tot hun gerichte gebeden aan de achterwand van de kerk. Bovendien zijn beide heiligen gebroederlijk terug te vinden aan de pilaren.

 De eerste kerk (Middeleeuwen) 

Op het eind der Middeleeuwen getuigt het eerste Lambertuskerkje, dat Christus inmiddels ook Hengelo heeft bereikt. In sommige documenten is zelfs al sprake van een “Oldekercke te Hengelo” ± 1300. In ieder geval laat rond 1500 Frederik van Twicklo, bij het  “Huis Hengelo” een stenen kerkje bouwen, dat de naam H. Lambertus krijgt. Aldus kan de “kleine heer” wonen naast de “Grote Heer”.

De historische plaats van dit eerste kerkje wordt momenteel gemarkeerd door stenen op het oude kerkhof van Hengelo aan de Bornsestraat, dat als kerkhof natuurlijk ontstaan is rond het oudste kerkje. 

Kerk-loosheid    (1615)      

Na ruim een eeuw komt aan de katholieke Lambertusparochie een einde. Hengelo krijgt in 1615 een nieuwe heer, Unico Ripperda, die het Calvinisme is toegedaan. De katholieke inwoners van het dorp Hengelo zijn voortaan aangewezen op schuilkerken in het Woolde, zoals erve Hermelink (aan de Deldenerstraat). De Katholieken weten hun geloof goed te bewaren.

 De tweede kerk   (1796)

In Europa zijn de tijden veranderd. De katholieken van Hengelo krijgen eindelijk toestemming van de Staten van Overijssel om een nieuwe kerk te bouwen, en wel aan de Weemengaarden (huidige kerkplek). De kerk, ingewijd in 1796, wordt aanvankelijk vanuit de parochie van Delden bediend, totdat op 15 juni 1803 de parochie van Sint Lambertus officieel opnieuw wordt opgericht.

Oude zwarte tegels.

Onder een groot gedeelte van de huidige kerk zijn wellicht nog restanten van de oude kerk te vinden. Met name is er nog een oppervlak van kleine zwarte tegels zichtbaar onder de banken links achteraan.

De derde / huidige kerk   (1890)

Eind 19e eeuw wordt deze kerk al weer te klein vanwege de enorme industriële ontwikkeling en bijkomende bevolkingsgroei. In augustus 1887 besluit het kerkbestuur tot de bouw van een nieuwe kerk. Het eerste ontwerp, van architect Molenaar, is te duur. Maar ook het tweede ontwerp, van G. te Riele Wzn. uit Deventer, is zó kostbaar, dat een toren financieel niet haalbaar lijkt. Daarop komen de parochianen in actie. Met een gouden geloof en klinkende centen brengen zij 130.000 gulden bijeen, voldoende voor kerk én toren. Op 29 juli 1890 wijdt Mgr. Snickers, aartsbisschop van Utrecht, de nieuwe kerk in.

Driehallenkerk in het centrum

De nieuwe RK kerk van Hengelo trekt oude historische lijnen door. Naar de naam is de kerk verbonden met het oude Lambertuskerkje van de Middeleeuwen. Naar vorm is de kerk verbonden met de driehallenkerk Sankt Lamberti in het stadscentrum van Münster.

Groei en bloei   (20e eeuw)

Vanuit de St. Lambertus bloeit het katholieke leven in het groeiende Hengelo op. De St. Antoniusschool en het H. Gerardus Majella-ziekenhuis worden gesticht en aan zusters toevertrouwd. Nieuwe parochies worden afgesplitst: de St. Ludgerus in Hengelo-zuid (1912), de O.L.V. van Altijddurende Bijstand in Hengelo-oost (1927) en later nog: de H. Hart, de Raphaël-Exodus, de apostel Johannes, de Pius X, de Willibrord en de Thabor.

Ook de St. Lambertusparochie zelf groeit en bloeit.

Bloei van kerk en parochie

1923: Het kerkgebouw krijgt een rijkere neogotische beschildering (zie priesterkoor)

1936: Dirigent August Vörding laat het zangkoor uitbreiden

1938: Het torenuurwerk wordt hogerop gemonteerd

1939: Eerste uitvoering van de 8-stemmige e-moll Mis van Brückner

1949: Inwijding grote nieuwe orgel door Alfons Gaalman (vast) en Flor Peeters (gast)

1950: Plaatsing van nieuwe communiebanken

1956: Vervanging van de klassieke neogotische preekstoel door één met geluidsschelp

De 2e Wereldoorlog

Op 6 en 7 oktober 1944 wordt het station van Hengelo door de Amerikanen gebombardeerd. De binnenstad wordt verwoest en ongeveer 160 mensen komen om. Ook de kerk wordt getroffen, maar de bom op het priesterkoor ontploft niet. Wonderlijkerwijze is 7 oktober de RK feestdag van “Maria van de Rozenkrans”. Na de oorlog worden de zwaar beschadigde glas-in-loodvensters vervangen door nieuwe. Juli 1948 worden 4 nieuwe kerkklokken gewijd; de één na kleinste klok heet “Lambertus”.

Bombardement

In het voorportaal hangt een marmeren gedenkplaat met als opschrift: “Bij het zware bombardement van Hengelo(O.) op 6 en 7 oktober 1944 werd ook deze kerk door een bom getroffen, die, God zij dank, niet ontplofte, waardoor de kerk voor een totale vernieling werd gespaard.” 

Naast de basiliek staat aan de Wemenstraat een gemeentelijk monument van de kunstenaar Ruurd Hallema voor hen die vielen met als hoofdtekst: “Niet vergeten”  en met als onderschrift: “Ter nagedachtenis aan de slachtoffers van de bombardementen op Hengelo 1940 – 1945.  Hengelo gedenkt.”

Nieuwe tijd  (vanaf 60-er jaren)

Tijdens het 2e Vaticaans Concilie (1962-1965) wordt ook de Lambertus aan de nieuwe liturgie aangepast. In 1963 verdwijnt alle neogotische beschildering onder een verflaag van vrijwel egaal witgrijze kleur. Het nieuwe altaar van 1963 wordt op 26 april 1964 door kardinaal Alfrink geconsacreerd voor de eredienst met het gezicht naar de gelovigen. In Hengelo klinkt zelfs de vraag of de Lambertus niet beter kan wijken voor een kleinere, multifunctionele kerk. De aanwijzing tot rijksmonument (1974) maakt aan die discussie een einde. Rond 1990 worden aan de buitenkant het dak en de wankele toren gerestaureerd en aan de binnenkant ondergaan de doop- en Mariakapel een proefrestauratie.

Kerk-Verbouwing 1963

Onder leiding van architect J. Sluymer jr. uit Enschede en de firma Ribberink werd de

 renovatie uitgevoerd

– de doopvont werd voor in de kerk op het priesterkoor geplaatst

– inde achterkapellen kwamen een H.Hart-  en een Mariabeeld tegen de buitendeur aan

– onder de toren kwam één voorportaal met afsluitende deuren van hout en glas

– de bijsacristie werd aangebouwd

 Kerk-Vernieuwing 1963

Er is geen treffender symbool van de religieuze veranderingen in kerk en samenleving in de 60-er jaren der 20e eeuw dan het nieuwe altaar in het RK. kerkgebouw, waar de priester de heilige eucharistie viert, niet meer met het gezicht naar God (hoofdaltaar) maar naar de mensen (celebratiealtaar). In de St. Lambertusbasiliek is deze verandering na de restauratie van 2002 nog zichtbaarder geworden; temidden van alle dynamische kleurenrijkdom der neogotiek staat het celebratiealtaar nu als een muurvast middelpunt van grijze eenvoud.

 Basiliek   (1998)

Op 29 november 1997 wordt door Rome aan de St. Lambertuskerk de titel “Basilica Minor” toegekend. Aansluitend wordt op 27 september 1998 de kerk door Kardinaal Dr. A.J. Simonis, aartsbisschop van Utrecht, tot basiliek ingewijd. Beweegredenen voor de verheffing tot basiliek :

“De St. Lambertus is :

– de oudste parochie en oudste kerkgemeenschap van Hengelo in de Middeleeuwen

– de moederparochie van alle katholieke parochies in Hengelo

– een monument van neogotische bouwstijl in het centrum van de stad

– een huis van liturgie naar de klassieke katholieke (Roomse en Latijnse) traditie

– een citykerk, voor gemeentelijke, interkerkelijke en (inter)nationale ontmoetingen.”

De twee waardigheidstekenen van basiliek.

Zoals alle basilieken ter wereld heeft ook de St.Lambertus de 2 waardigheidstekenen. Deze bevinden zich op het priesterkoor en kunnen bij processies meegedragen worden:

1. conopeum = roodgele ‘paraplu’ (of beschermnet) met de heraldische wapens van:

paus JP II +  aartsbisschop van Utrecht Simonis +  Maria van Kevelaer + H. Geest + Datum 29-11-1997 + wapen Lambertusbasiliek + Hengelohuis + Hengelostad

2.  tintinnabulum = ‘tingelbel’ met beeldje van de heilige bisschop Lambertus.